„Wspólnuta” – notatki i reportaże radiowe o muzykoterapii społecznościowej
W pierwszych dekadach rozwoju muzykoterapii, zarówno w Europie Zachodniej, jak i w Polsce, praktyka terapeutów w przeważającej większości zwykła skupiać się na spotkaniach indywidualnych lub grupowych dedykowanych najczęściej uczestnikom zagrożonych wykluczeniem społecznym[1]. Z czasem muzykoterapia zaczęła pojawiać się w życiu większych zbiorowości i wspólnot. Świadomi społecznego kontekstu, w którym osadzona jest praca z jednostką, muzykoterapeuci odkrywali nowe – społeczne cele swojej działalności. Rozumiana dotychczas jako wsparcie osobistego rozwoju uczestnika w relacji z terapeutą, muzyka coraz częściej opisywana była jako pomost pomiędzy uczestnikiem a jego środowiskiem. Cele terapii indywidualnej zaczęto rozumieć jako powiązane, a czasem także tożsame ze zmianami w otoczeniu uczestnika terapii. Muzykoterapia rozwijała się w coraz szerszych kręgach społecznych: wśród rodziców uczestników, w społecznościach ośrodków specjalnych i społecznościach lokalnych. Centrum procesu terapeutycznego stanowiła już nie tylko relacja terapeuta-uczestnik, a cała sieć powiązań społecznych, do której należą. Istotę tak rozumianej terapii ujął norweski muzykoterapeuta Brynjulf Stige: „Nie pracujemy już tylko w społeczeństwie, a ze społeczeństwem”[2].
Tia DeNora opisuje muzykoterapię społecznościową z perspektywy socjologii muzyki: „Muzykoterapia społecznościowa rzuca wyzwanie naszemu rozumieniu tego, czym jest ‘terapia’, wymaga znalezienia jej miejsca jako codziennej interakcji pośród innych działań, ponownego lokalizowania jej tu, tam i wszędzie, gdzie nie mieści się już w konwencjonalnym wyobrażeniu sesji terapii. W tym sensie [muzykoterapia społecznościowa] pozwala nam spojrzeć na interwencje terapeutyczne jako kontinuum i przyznać, że nie zawsze łatwo jest stwierdzić, co jest, a co nie jest ‘terapeutyczne’, nawet po fakcie”.[3]
Istotnie, niełatwe to zadanie. Jednak biorąc pod uwagę stan wiedzy na temat muzykoterapii w społeczeństwie, trudno nie pokusić się o bardziej precyzyjny opis nurtu muzykoterapii społecznościowej. Gary Ansdell proponuje pojemną definicję, kładąc nacisk na to, czym muzykoterapia społecznościowa nie jest: Muzykoterapia Społecznościowa jest anty-modelem, który zachęca terapeutów do oparcia się postawie „równego traktowania wszystkich” […], a zamiast tego podąża za potrzebami klientów, kontekstów i tam, gdzie prowadzi muzyka[4].
Zniechęcając do „równego traktowania wszystkich” osób Ansdell nie promuje hierarchizacji społeczeństwa, nie odmawia uniwersalnych praw człowieka pewnym jego grupom. Stwierdzeniem tym zwraca natomiast uwagę na odmienne możliwości i potrzeby poszczególnych uczestników sesji. Ta różnorodność wymaga elastyczności w kształtowaniu przebiegu terapii, dostosowania jej formy, miejsca i czasu trwania do indywidualnych potrzeb grających.
W rozumieniu muzykoterapeutów i przedstawicieli dziedzin pokrewnych pojęcie muzykoterapii społecznościowej pozwala nam:
Podsumowując wybrane koncepcje muzykoterapii społecznościowej, można stwierdzić, że celem naczelnym tego nurtu jest zapobieganie izolacji społecznej i spojrzenie na proces terapeutyczny jako drogę ku wspólnocie[5].
Siły Specjalne i „Wspólnuta” – przykład działań społecznościowych z praktyki Fundacji Nordoff Robbins Polska
Zespół Siły Specjalne od ponad siedmiu lat działa w ramach Fundacji Nordoff Robbins Polska. Siły Specjalne składają się z zawodowych muzyków oraz członków, których droga sceniczna rozpoczęła się wraz z przystąpieniem do zespołu. W składzie występują muzycy o różnych doświadczeniach życiowych i muzycznych, w tym osoby z niepełnosprawnościami i w kryzysie bezdomności. Siedemdziesięcioletni debiutant ruchu scenicznego, emerytowany strażak baryton – działalność zespołu opiera się na przekonaniu, że muzykę tworzyć może każdy, niezależnie od jego statusu społecznego, poziomu sprawności czy wykształcenia muzycznego. Grupa występuje na ulicach, w przestrzeniach publicznych i w ośrodkach specjalnych. Podczas ich koncertów nie ma podziału na publikę i wykonawców – każda osoba może włączyć się do gry na instrumentach i śpiewu. „Wspólnuta” – to słowo ujmuje istotę działalności Sił Specjalnych, które, zapraszając publikę do wspólnej gry, dążą do budowania poczucia zespołowości w społeczeństwie.
W ostatnich miesiącach pojawiły się dwa reportaże na temat działalności grupy. Zapraszamy do wysłuchania materiałów, w których historie życia członków Sił Specjalnych przeplatają się z nagraniami z koncertów i relacjami włączającej się do gry publiki.
Reportaż “Siłacze” Urszuli Salamon – zrealizowany dla Radia Pogoda
Reportaż “Jasna strona” Wandy Wasilewskiej – nagrodzony wyróżnieniem w konkursie Bursztyny Radia Gdańsk 2025 – zrealizowany dla Radia Poznań
W tekście wykorzystano fragmenty rozdziału Dominiki Dopierały „Zespół zwany społeczeństwem – rozważania na temat muzykoterapii społecznościowej i integrującej siły muzyki” zawartego w książce „Muzykoterapia – od zainteresowań do praktyki klinicznej” dostępnej na stronie: https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/158484/edition/120215/content
Działalność Sił Specjalnych Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury: Kultura – Interwencje. Edycja 2025 oraz ze środków budżetowych Miasta Poznania w ramach projektu „Wspólnuta – łączy nas muzyka”.
Przypisy:
[1] G. Ansdell, Community Music Therapy & The Winds of Change, “Voices: A World Forum for Music Therapy” 2002, t. 2, nr 2. [online:] http://dx.doi.org/10.15845/voices.v2i2.83 [24.05.2020].
[2] B. Stige, Community Music Therapy: Culture, Care and Wellfare, [w:] Community Music Therapy, red. M. Pavlicevic & G. Ansdell, Londyn 2004, s. 94.
[3] T. DeNora, The Pebble in the Pond: Musicing, Therapy, Community, [w:] “Nordic Journal of Music Therapy” 2005, t. 14, nr 1, s. 57-66
[4] G. Ansdell, Community Music Therapy: big British balloon or future international trend?, [w:] Community, Relationship and Spirit: Continuing the Dialogue and Debate, BSMT Publications, Londyn 2003, s. 1.
[5] F. Tyson, Guidelines toward the organization of clinical music therapy programs in the community, “Journal of Music Therapy” 1973, t. 10, nr 3, s. 113-124.
A oto kilka zdjęć ilustrujących opisywane działania z zakresu muzykoterapii społecznościowej:
Dodaj komentarz